Swoosh

Gwybodaeth » Chwaraeon a Hamdden » Chwaraeon Awyr Agored » Pêl-Droed

Pêl–droed yw gêm fwyaf poblogaidd Prydain Fawr, a gweddill y byd hefyd
Dau dïm sy’n chwarae’r gêm gyda phêl ar faes chwarae gwair siâp petryal (cae pêl–droed) gyda physt gôl ar y naill ochr a’r llall
Ceir 11 o chwaraewyr mewn tïm ar lefel hŷn a saith o chwaraewyr ar lefel iau (mae’r niferoedd yn newid ar lefel dan 11 oed)
Rhaid i’r tïm weithio gyda’i gilydd i sgorio goliau yn erbyn eu gwrthwynebwyr trwy basio’r bêl rhwng y chwaraewyr
Y blwch cosbi yw’r tir o amgylch y pyst gôl
Heblaw’r gôl–geidwaid, ni all y chwaraewyr ddefnyddio eu dwylo na’u breichiau i arwain y bêl yn ystod y chwaraeon cyffredinol. Dim ond yn y blwch cosbi all y gôl–geidwaid gafael yn y bêl
Mewn tïm pêl–droed ceir cefnwyr, canolwyr a saethwyr. Nod y cefnwyr yw ceisio atal y gwrthwynebwyr rhag sgorio goliau. Mae’r canolwyr yn datblygu ymosodiad y tïm trwy basio i’r saethwyr, ac maen nhw hefyd yn helpu’r cefnwyr trwy rwystro’r gwrthwynebwyr cyn iddynt fynd yn agos at y gôl. Prif nod y saethwyr yw sgorio goliau
Gall unrhyw un ar dïm pêl–droed sgorio, gan gynnwys y gôl–geidwad
Hyd gêm pêl–droed broffesiynol yw 90 gyda hanner amser ar ôl 45 munud
Y tïm sy’n ennill yw’r un â’r nifer fwyaf o goliau ar ddiwedd y gêm
Os bydd chwaraewr yn ffowlio yn y blwch cosbi, mae’r gwrthwynebwyr yn ennill cic gosb – yna mae’r rheolwr neu’r capten yn dewis chwaraewr a fydd yn cymryd y gig gosb
O fewn pêl–droed proffesiynol, mae rheolwr y tïm yn debygol o eilyddio chwaraewyr trwy gydol gêm. Golyga hyn y bydd e/hi yn tynnu chwaraewyr allan o’r gêm ac yn rhoi eilyddion, sy’n eistedd ar fainc yr eilyddion, yn eu lle
Gall chwaraewyr sy’n torri’r rheolau neu’n droseddi yn ystod gêm dderbyn cerdyn melyn neu goch gan y dyfarnwr. Mae cerdyn melyn yn rhybudd ac mae cerdyn coch yn golygu bod y chwaraewyr yn cael ei ’ anfon o’r cae’ – ni allant chwarae yn y gêm ragor. Nid oes hawl gan reolwyr eilyddio chwaraewyr sydd wedi’u hanfon oddi ar y cae
Mae’n bosib chwarae pêl–droed unrhyw le lle mae ardal agored, fel mewn gardd neu mewn parc
Mae tïm pêl–droed gan y rhan fwyaf o ysgolion y gallwch chwarae ynddynt. Mae clybiau pêl–droed ar gyfer pob grŵp oedran o tua saith oed ymlaen gan drefi, pentrefi a dinasoedd
Mae ysgolion yn cystadlu yn erbyn ei gilydd mewn gemau cyfeillgar a hefyd mewn twrnameintiau ysgol
Mae cynghreiriau pêl–droed ar wahân ar gyfer timau trefi a thimau dinasoedd
Mae pêl–droed menywod yn fwyfwy poblogaidd a chyffredin
Hyd at 11 oed, gall merched a bechgyn chwarae ar yr un tïm pêl–droed
Mae pêl–droedwyr 11 oed neu’n hŷn yn chwarae mewn timau un–rhyw
Mae pêl–droedwyr proffesiynol yn chwarae dros glwb pêl–droed dinas ac, os ydynt yn ddigon da, dros dïm pêl–droed cenedlaethol eu gwlad

Pêl–droed Prydain

Enw cynghrair pêl–droed Prydain yw’r Premiership – dyma gynghrair mwyaf cyfoethog y byd. Fe’i helwir yn Premier League hefyd
Mae sawl chwaraewr o Gymru yn chwarae yn y cynghrair hwn
Mae 20 o dimau yn y Premiership
Mae’r 20 tïm yn chwarae yn erbyn pob tïm arall ddwywaith yn ystod y tymor, yn ennill 3 phwynt am ennill, 1 pwynt am gêm gyfartal a dim pwynt am golli. Os yw nifer y pwyntiau’n gyfartal ar ddiwedd y tymor, mae’r cynghrair yn cael ei drefnu yn ôl y gwahaniaeth rhwng niferoedd y goliau – sef niferoedd y goliau mae’r timau wedi sgorio, minws y goliau yn eu herbyn
Ar ddiwedd y tymor, mae pedwar tïm gorau’r Premiership yn mynd i’r ’Champions League’ – prif gystadleuaeth pêl–droed Ewrop – er mwyn cystadlu am y ’Champions’ Cup’
O dan y Premiership ceir cynghreiriau eraill, sydd â 24 tïm yr un:–
Pencampwriaeth Coca Cola

Cynghrair 1
Cynghrair 2
Cynghrair 3

Ar ddiwedd y tymor, mae tri thïm gorau Cynghrair Pencampwriaeth Coca Cola Champions yn symud i fyny i’r Premiership, ac mae’r tri thïm ar waelod y Premiership yn symud i lawr
Y digwyddiad mwyaf ym myd pêl–droed, a’r digwyddiadau mwyaf ym myd chwaraeon yw Cwpan Byd FIFA. Gwelwch ’Cwpan y Byd: Pêl–droed’.

Pêl–droed Cymru

Mae tïm pêl–droed Cymru’n chwarae eu gemau cartref yn Stadiwm y Mileniwm yng Nghaerdydd
Enw cynghrair cenedlaethol Cymru yw Uwch Gynghrair Cymru, Yr enw llawn yw Uwch Gynghrair Vauxhall Masterfit Retailers Cymru
Mae timau De Cymru yng Nghynghrair Pêl–droed Cymru, tra bo timau Gogledd a Chanolbarth Cymru yng Nghynghrair Cymru (’Cymru Alliance’) . Mae cael dyrchafiad i Uwch Gynghrair Cymru yn dibynnu ar leoliad y tïm
Gall pencampwyr y cynghreiriau hyn gael eu dyrchafu i Gynghrair Cymru (’League of Wales’)
Mae cystadleuaeth Cwpan Cymru y mae pob tïm yn Uwch Gynghrair Cymru ynddi
Gall chwaraewyr o Gymru chwarae yng nghynghrair pêl–droed Lloegr
Mae Uwch Gynghrair Cymru yn dioddef gan fod chwech o glybiau mwyaf Cymru yn chwarae yn system cynghrair Lloegr – Tïm Pêl–droed Dinas Caerdydd, Tïm Pêl–droed Dinas Abertawe, Tïm Pêl–droed Wrecsam, Tïm Pêl–droed Sir Casnewydd, Tïm Pêl–droed Merthyr Tudful a Thïm Pêl–droed Bae Colwyn
Mae hefyd dïm pêl–droed merched cenedlaethol Cymru, Wales Women, yn ogystal â Chwpan Cymru a Chynghrair Cymru ar gyfer timoedd menywod

Chwaraewyr o Gymru

Ganed seren pêl–droed Cymru Roan Gigs yng Nghaerdydd ac mae’n chwarae i dïm pêl–droed cenedlaethol Cymru a chlwb Manchester United yn Lloegr
Ers 1993, mae Ryan Giggs wedi chwarae yn Uwch Gynghrair Lloegr, Cwpan y FA, Cwpan y Cynghrair, Cynghrair Pencampwyr UEFA, Cwpan Cyd–Gyfandirol a Chwpan Enillwyr Cwpan Ewropeaidd. Fe oedd Chwaraewr Ifanc y Flwyddyn (PFA) yn 1992 a 1993
Dros yr hanner canrif diwethaf, y chwaraewyr enwocaf o Gymru yw Ian Rush, Ryan Giggs a John Charles
Drwy gydol ei yrfa, chwaraeodd Ian Rush dros Gaer (Chester), Lerpwl, Juventus, Leeds, Newcastle a thïm pêl–droed cenedlaethol Cymru. Fe oedd yn dal y record fel sgoriwr goliau mwyaf a’r sgoriwr mwyaf dros Gymru
Chwaraeodd y diweddar John Charles dros Abertawe, Leeds a Juventus. Ei lysenw oedd y ’Gentle Giant’, ac ni chafodd yr un cerdyn melyn neu goch ar hyd ei yrfa

A wyddoch chi...?

Yn ystod twrnamaint cymhwyso Euro 2004, Cymru oedd y tïm cenedlaethol â’r gefnogaeth fwyaf yn Ewrop, gyda mwy na 70,000 yn dod i’r gemau ar gyfartaledd
Chwaraeodd Tïm Pêl–droed Cenedlaethol Cymru yng Nghwpan y Byd yn 1958, gan gyrraedd y rowndiau gogynderfynol lle collon nhw i Frasil 1–0
Mae mwy na 240 miliwn o bobl dros y byd i gyd yn chwarae pêl–droed yn rheolaidd mewn mwy na 200 o wledydd
Mae pêl–droed yn gamp sy’n fwy na phêl–fas, pêl–fasged a phêl–droed Americanaidd at ei gilydd
Mae pêl–droed yn cael ei chwarae ar bob cyfandir
Y cymdeithasau pêl–droed hynaf yw